Er is voor monumenten (rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten of gebouwen binnen een beschermd stads- of dorpsgezicht) in veel gevallen een omgevingsvergunning nodig. Deze vergunning is vereist als de geplande verduurzamingsmaatregelen invloed hebben op het uiterlijk, de constructie of de historische elementen van het pand.
Werkzaamheden zoals het plaatsen van zonnepanelen, isoleren van gevels of daken, vervangen van kozijnen, en veranderen van het interieur (bijvoorbeeld originele vloeren of plafonds) vallen doorgaans onder vergunningsplicht.
In sommige gemeenten is er voor kleinschalige ingrepen een versnelde vergunningprocedure of zijn er uitzonderingen mogelijk, mits de historische waarden behouden blijven.

Veel gemeenten hebben een monumentencommissie die een adviserende rol heeft bij aanvragen voor wijzigingen aan monumenten. Het verduurzamingsplan moet doorgaans ter goedkeuring worden voorgelegd.
Deze commissie beoordeelt of de voorgestelde aanpassingen passen binnen de cultuurhistorische waarden van het pand en of deze in lijn zijn met het bestemmingsplan en het monumentenbeleid van de gemeente.

De verduurzaming moet voldoen aan de regels in het Bouwbesluit. Dit betekent dat de constructieve veiligheid en brandveiligheid niet in gevaar mogen komen door de wijzigingen.
Hoewel monumenten zijn vrijgesteld van sommige energieprestatie-eisen, mag verduurzaming niet ten koste gaan van de historische waarde van het pand.
Gemeenten kunnen een duurzaamheidsadvies of energielabel verlangen als onderdeel van de aanvraag.

Als het pand onderdeel uitmaakt van een beschermd stads- of dorpsgezicht, gelden aanvullende eisen. De wijzigingen moeten visueel en bouwkundig passen binnen het historische karakter van de omgeving.
Voor gevelisolatie, dakkapellen of installaties aan de buitenzijde gelden meestal strikte voorwaarden.

Voor het plaatsen van installaties zoals warmtepompen, zonnepanelen of HR++-glas kan afhankelijk van de situatie een aanvullende vergunning nodig zijn. Dit hangt af van de zichtbaarheid, impact op het historische karakter en de locatie van de installatie (bijvoorbeeld voor- of achterzijde van het gebouw).

Voor rijksmonumenten kan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) betrokken zijn bij de goedkeuring van plannen.
De RCE kan specifieke eisen stellen aan hoe verduurzamingsmaatregelen worden uitgevoerd en geeft advies over materialen en technieken die passen binnen de monumentale context.

Er zijn verschillende subsidies beschikbaar voor monumenteneigenaren die hun pand willen verduurzamen, zoals de Subsidieregeling instandhouding monumenten (SIM) of lokale stimuleringsregelingen.

Een erfgoedadviseur of een specialist kan je helpen bij het opstellen van een vergunningaanvraag die aansluit bij de regelgeving en monumentale waarden.